Đề xuất bỏ công chứng giao dịch bất động sản đang thu hút nhiều sự quan tâm khi Quốc hội thảo luận sửa đổi luật liên quan. Nếu được thông qua, thay đổi này có thể tác động trực tiếp đến cách người dân mua bán nhà đất, vừa mở ra sự linh hoạt nhưng cũng đặt ra không ít rủi ro cần cân nhắc.
Vì sao bỏ công chứng giao dịch bất động sản được đưa ra?
Tại phiên thảo luận về Luật Công chứng sửa đổi, nhiều đại biểu cho rằng việc bắt buộc công chứng tất cả các giao dịch bất động sản đang tạo ra không ít vướng mắc trong thực tế.
Theo ý kiến đại biểu, mục tiêu của lần sửa luật này là hướng đến việc đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí và tạo thuận lợi hơn cho người dân.
Thay vì quy định cứng, đề xuất mới hướng tới:
- Cho phép người dân tự lựa chọn công chứng
- Chỉ bắt buộc với một số giao dịch quan trọng
- Linh hoạt theo từng loại hợp đồng
👉 Đây được xem là bước chuyển từ “bắt buộc” sang “tự nguyện có định hướng”.
Theo đại biểu Hoàn, nếu coi “giao dịch đặt cọc để mua bán bất động sản” là một phần không tách rời của giao dịch mua bán bất động sản – đương nhiên đây sẽ là đối tượng bắt buộc. Tuy nhiên, trên thực tế, giao dịch đặt cọc hiện nay không bắt buộc công chứng.
“Đặt cọc mua bán nhà, chuyển nhượng đất, nhiều người có thể cho rằng việc công chứng sẽ bảo đảm quyền và lợi ích của các bên. Tuy nhiên, trên thực tế, có những trường hợp người bán gặp nhiều rắc rối từ các hợp đồng đặt cọc đã được công chứng”, ĐB Lê Thanh Hoàn nêu.
Những bất cập của việc bắt buộc công chứng hiện nay
Thực tế cho thấy, việc công chứng không phải lúc nào cũng giúp giảm rủi ro, thậm chí còn phát sinh nhiều vấn đề.
Một trong những điểm gây tranh cãi là hợp đồng đặt cọc bất động sản. Hiện nay, loại hợp đồng này không bắt buộc công chứng, nhưng nếu đưa vào diện bắt buộc có thể gây hệ lụy.
Cụ thể:
- Nếu hợp đồng đặt cọc đã công chứng nhưng chưa hủy
- Người bán sẽ không thể giao dịch với người khác
- Ngay cả khi bên mua vi phạm
Điều này vô tình tạo ra kẽ hở để bên mua gây áp lực hoặc trục lợi trong giao dịch.
Nếu bỏ công chứng bắt buộc, người dân được gì?
Nếu đề xuất được thông qua, lợi ích lớn nhất là giảm thủ tục và tăng tính linh hoạt trong giao dịch.
Cụ thể:
- Không cần bắt buộc đi công chứng trong mọi trường hợp
- Tiết kiệm thời gian và chi phí
- Chủ động hơn trong việc ký kết hợp đồng
Ngoài ra, trong bối cảnh chuyển đổi số, nhiều ý kiến cho rằng giao dịch có thể thực hiện nhanh hơn thông qua hệ thống điện tử, thay vì phụ thuộc vào quy trình công chứng truyền thống.
👉 Đây là xu hướng phù hợp với thị trường hiện đại.
Nhưng rủi ro có thể tăng khi bỏ công chứng giao dịch bất động sản?
Bên cạnh lợi ích, việc không bắt buộc công chứng cũng đặt ra câu hỏi về mức độ an toàn pháp lý.
Một số vấn đề cần lưu ý:
- Giao dịch không công chứng có thể dễ xảy ra tranh chấp
- Người mua thiếu kinh nghiệm dễ gặp rủi ro
- Khó xác minh tính hợp pháp của hợp đồng
Ngoài ra, nhiều đại biểu cũng đặt vấn đề:
Nếu công chứng không chịu trách nhiệm về sai phạm như khai khống giá, thì vai trò của công chứng trong giao dịch là gì?
👉 Điều này cho thấy cần làm rõ lại bản chất của hoạt động công chứng.
Những giao dịch nào vẫn cần công chứng?
Theo quy định hiện hành, một số giao dịch quan trọng vẫn bắt buộc phải công chứng như:
- Mua bán, chuyển nhượng nhà đất
- Tặng cho bất động sản
- Thế chấp, góp vốn bằng bất động sản
Trong khi đó:
- Hợp đồng đặt cọc hiện không bắt buộc công chứng
👉 Vì vậy, việc sửa luật cần đảm bảo không tạo ra khoảng trống pháp lý.
Góc nhìn thị trường: Xu hướng tất yếu nhưng cần kiểm soát
Việc bỏ công chứng bắt buộc có thể xem là bước đi phù hợp với xu hướng giảm thủ tục hành chính. Tuy nhiên, bất động sản là tài sản có giá trị lớn, nên mọi thay đổi đều cần được cân nhắc kỹ.
Thực tế cho thấy:
- Người có kinh nghiệm sẽ hưởng lợi từ sự linh hoạt
- Người mới dễ gặp rủi ro nếu thiếu hiểu biết
👉 Vì vậy, thay vì bỏ hoàn toàn, nhiều ý kiến đề xuất nên:
- Giữ công chứng với giao dịch lớn
- Cho phép linh hoạt với giao dịch nhỏ
Kết luận
Đề xuất bỏ quy định bắt buộc công chứng giao dịch bất động sản là một thay đổi đáng chú ý trong năm 2026, phản ánh xu hướng cải cách thủ tục hành chính. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích về sự thuận tiện, người dân cũng cần cân nhắc kỹ rủi ro trước khi tham gia giao dịch.
👉 Quan trọng nhất vẫn là:
Hiểu rõ pháp lý – giao dịch đúng cách – không phụ thuộc hoàn toàn vào thủ tục
